کتابخانه مهدیه نقنه

مسجد صاحب الزمان(عج) نقنه

حضرت خدیجه(علیها السلام)
نویسنده : - ساعت ٧:٠٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/٦/۱٠
 

زندگانی حضرت خدیجه(س)

در مورد تاریخچه زندگانی حضرت خدیجه(س) قبل از ازدواج با پیامبر(ص) توضیحاتی بیان کنید؟

خدیجه دختر خویلد از قبیلة بنی اسد است که یکی از قبایل قریش بود. نام مادرش فاطمه بود. از دوران کودکی و


نوجوانی ایشان اطلاع زیادی در دست نیست.

از مسائل مهم در دوران جوانی حضرت خدیجه، مسئله ازدواج‌های او است. مشهور آن است که او پیش از رسول خدا(ص) دو شوهر دیگر به نام‌های ابوهالة تمیمی و عتیق بن عائذ مخزونی داشت و عمده مال و ثروت خود را از آن دو به ارث برده بود.

برخی از محققان معاصر- با تکیه بر شواهد و قرائن مختلف- سعی بر آن دارند که اثبات کنند خدیجه(س) در هنگام ازدواج با پیامبر اکرم(ص) باکره و سن او حدود 28 سال بوده است. فرزندانی هم که به آن بزرگوار نسبت داده شده(مانند رقیه، هند و ام کلثوم) از او نبوده؛ بلکه فرزندان خواهرش بوده‌اند و آنان که به نام شوهر او معروف شده‌اند، در حقیقت شوهران خواهرش بوده‌اند و حضرت خدیجه(س) پس از وفات خواهرش، سرپرستی آن فرزندان را به عهده گرفته بود.

آن حضرت(س) در جاهلیت، با لقب «طاهره» معروف بود و این نشانگر پاکدامنی او در هنگام بی همسری‌اش در آن محیط فاسد و آلوده است. گفته می‌شود که پدر آن بزرگوار در دوران جاهلیت، در جنگ‌های «فجّار» کشته شد.

ازدواج حضرت خدیجه(س)

ازدواج خدیجه با پیامبر(ص) چگونه بوده است؟

از مسائل مهم و بحث‌انگیز در زندگانی خدیجه(س)، ازدواج او با پیامبر اکرم(ص) است. این ازدواج نه تنها در آن زمان به دلایلی- همچون خواستگاری غیرمستقیم او از پیامبر(ص) و نیز قبول مهریه از مال خود و نیز رد کردن خواستگاری اشراف و بزرگان مکه- نقل محافل زنان و مردان قریشی زمان خود شده بود؛ بلکه در دوران معاصر نیز از سوی بدخواهان و احتمالاً با اهدافی خاص، شبهاتی دربارة این ازدواج مطرح شده است که نیاز به پاسخ دارد. سن آن بزرگوار در هنگام ازدواج نیز از دیگر مسائل بحث‌انگیز است.

مشهور است که حضرت خدیجه(س) در هنگام ازدواج، چهل ساله بوده است که بدین ترتیب، پانزده سال از پیامبر خدا بزرگ‌تر بوده است. اما با مراجعه به منابع، در می‌یابیم که نظرات دیگری دربارة سن او هنگام ازدواج وجود دارد؛ از آن جمله می‌توانیم به 25، 28، 30، 35، 44، 45 و 46 اشاره کنیم. در میان مورخان و محدثان پیشین، 28 ساله بودن آن حضرت بیشتر مورد پذیرش بود. بدین ترتیب تفاوت سنی او با پیامبر(ص) بیشتر از سه سال نبوده است.

از جریان خواستگاری و اظهار علاقه خدیجه به پیامبر(ص) و گفته‌های او در می‌یابیم که این علاقه، بر محور ارزش‌های پاک انسانی بوده است. حضرت خدیجه در یکی از اولین مکالمات خود با پیامبر(ص) علت علاقة خود را چنین بیان می‌کند: «انی رغبت فیک لقرابتک منی و شرفک فی قومک و امانتک عندهم و حسن خلقک و صدق حدیثک»؛ «من به تو علاقه‌مند شدم، زیرا با من خویشاوندی، در میان قومت شریفی، در نزد قبیله‌ات به امانت‌داری مشهوری، دارای اخلاق نیک می‌باشی و راستگو هستی».

اما برخی از خاورشناسان- با استناد به اموری واهی- در صدد اثبات این نکته هستند که پیامبر خدا، به جهت اموال خدیجه با او ازدواج کرد! حتی کار را به جایی رسانده‌اند که با جعل داستان‌هایی دروغین، در صدد اثبات مدعای خود برآمد و از جمله گفته‌اند: آن حضرت(ص) در آغاز به خواستگاری دختر عمویش ام هانی دختر ابوطالب رفت و عمویش به جهت فقر و ناداری او، این خواستگاری را به فال نیک نگرفت و پیامبر(ص) به جهت آنکه از ذلت فقر رهایی یابد، به سراغ خدیجه رفت!!

دیگری چنین شایعه پراکنی کرده که پیامبر(ص) به جهت تفاوت موقعیت اجتماعی خود با خدیجه(س)، همیشه از این نکته بیم داشت که از سوی خدیجه، درخواست طلاق از او شود!! در پاسخ به این شبهات گفتنی است:

یکم. با مراجعه به منابع معتبر اسلامی در می‌یابیم که این خدیجه بود که در آغاز به پیامبر(ص)، علاقه‌مند شد و به واسطه‌های مختلف، سعی در برپایی مراسم ازدواج داشت و حتی حاضر به قبول مهریه در مال خود گشت.

دوم. داستان خواستگاری آن حضرت از ام هانی، در هیچ یک از منابع تارخی نیامده و معلوم نیست که «مرگلیوث» آن را از کجا گرفته است.

سوم. نوع برخورد ابوطالب با پیامبر(ص) در طول زندگانی خود- چه قبل از بثت و چه بعد از آن- نشان‌دهندة بالاترین درجات فداکاری او، دربارة پیامبر(ص) است و طبیعی است چنین فرد فداکاری، هیچ گاه درخواست ازدواج حضرت با دخترش را رد نخواهد کرد.

چهارم. خطبه‌ای که ابوطالب در مراسم عقد پیامبر(ص) با خدیجه ایراد کرد، به خوبی نشانگر دیدگاه او درباره آن حضرت است. او در این خطبه برادرزادة خود را چنین معرفی می‌کند: «...ثم ان ابن اخی هذا(رسول‌الله) ممن لایوزن برجل من قریش الا رجح به ولایقاس به رجل الا عظم عنه و لا عدل له فی الخلق...»؛ «برادرزاده‌ام(رسول خدا) از همة مردان قریش برتر است و هر کس با او سنجیده شود، در مقایسه کم می‌آورد و او همانندی در میان مردمان ندارد».

هنگامی که عده‌ای، سخن خدیجه(س) را- که مهریه را در مال خود قرار داده بود- به سخره گرفته، با شگفتی گفتند: چگونه زنان مهریه را متعهد می‌شوند؟ ابوطالب غضبناک شد و گفت: اگر مردی همانند برادرزاده‌ام باشد، او را با بیشترین مهر خواستار می‌شوند؛ اما اگر مردی مانند یکی از شماها باشد، طبیعی است که باید برای ازدواج، مهر سنگینی بپردازد.

بنابراین از چنین شخصیتی بسیار بعید است که خواستگاری پیامبر(ص) را درباره دختر خود، رد کند؛ بلکه او این خواستگاری را بزرگ‌ترنی افتخار برای خود خواهد دانست.

پنجم. نوع برخورد خدیجه(س) با پیامبر(ص)، نشانگر آن است که همیشه صفا و صمیمیت و وفا و یگانگی در این خانواده، حکم‌فرما بوده است. خدیجه(س) در دوران عبادت پیامبر(ص) در غار حرا، همیشه مراقب آن حضرت بود و بارها برای او غذا می‌فرستاد.

او همیشه آماده بود که حتی کوچک‌ترین تمایلات آن حضرت را- که به زبان هم نمی‌آورد- به انجام رساند؛ چنان که وقتی دید آن حضرت به زید بن حارثه- که در آن هنگام به عنوان برده نزد خدیجه به سر می‌برد- علاقه دارد، او را به حضرت رسول(ص) بخشید. بالاخره چنان آرامشی در فضای خانه برقرار کرده بود که برخی از مورخان، حق از آن، با عنوان «کان یسکن الیها» (در نزد خدیجه آرامش می‌یافت) یاد کرده‌اند.

ایمان حضرت خدیجه(س)

خدیجه(س) از چه زمانی به پیامبر(ص) ایمان آورد؟

در منابع تاریخی و روایی، این نکته مورد اجماع است که اولین ایمان آورنده به رسول خدا، همسرش خدیجه بود. حضرت علی(ع) به این مطلب چنین اشاره می‌کند: «و لم یجمع بیت واحد یومئذ فی الاسلام غیر رسول الله و خدیجه و انا ثالثهما»؛ «در آن هنگام تنها یک خانواده مسلمان بودند که آن مشتمل بر پیامبر(ص) و خدیجه می‌شد و من سومین آنان بودم».

آن بزرگوار از همان آغاز رسالت، بهترین مشوق و مونس پیامبر(ص) بود و از جان و مال خود، برای پیشبرد دعوت آن حضرت مایه گذاشت؛ چنان که در جواب عایشه به این نکته اشاره می‌کند. حضرت خدیجه(س) چنان در این راه فداکاری می‌کرد که حاضر شد، به مدت سه سال، در کنار پیامبر(ص) در شعب ابی طالب بماند و سخت‌ترین دوران را سپری کند؛ در حالی که قبل از آن از ثروتمندترین و مرفه‌ترین زنان قریش به حساب می‌آمد. بالاخره چنان در راه اسلام پایداری کرد تا لایق آن شد که خداوند به وسیله جبرئیل، به او سلام رساند.

احترام حضرت خدیجه(س)

دیدگاه پیامبر(ص) نسبت به خدیجه(س) و شخصیت ایشان چه بود؟

پیامبر اکرم(ص)- چه در دوران حیات و چه پس از وفات او- همیشه احترام وی را نگه می‌داشت و با آنکه تعدد زوجات در آن زمان مرسوم بود؛ اما تا هنگامی که خدیجه(س) زنده بود، هیچ زن دیگری اختیار نکرد. آن حضرت، خدیجه را به همراه حضرت مریم، آسیه(همسر فرعون) و حضرت فاطمة زهرا(س)، یکی از چهار زن برتر عالم می‌دانست و به او در دوران حیاتش، خانه‌ای را در بهشت بشارت می‌داد.

آن حضرت پس از وفات خدیجه و در دوران سکونت در مدینه، چنان از یاد خدیجه خشنود می‌شد که هنگام ذبح گوسفند، حتماً خود را مقید می‌دانست سهمی از گوشت را برای دوستان خدیجه بفرستد و در توجیه آن چنین می‌گفت: «انی لا حب حبیبها»؛ «من دوستان [خدیجه] را نیز دوست دارم».

بالاخره محبت پیامبر(ص) به خدیجه چنان بود که برخی از زنان آن حضرت همچون عایشه اعتراض کرد و گفت: «چرا این قدر خدیجه را یاد می‌کنی؟ مگر او پیرزنی نبود که خدا بهتر از او را نصیب تو کرده است؟»

پیامبر(ص) از شنیدن این سخن ناراحت شد و فرمود: «نه چنین نیست! به خداوند سوگند! بهتر از او را به من نداده است؛ زیرا او هنگامی به من ایمان آورد که مردم کافر بودند و زمانی مرا تصدیق کرد که مردم مرا دروغگو می‌دانستند و مال خود را در اختیار من گذاشت؛ در حالی که مردم مرا محروم کرده بودند و خداوند از او- و نه از زنان دیگر- به من فرزند داد».

وفات حضرت خدیجه(س)

«عام الحزن» چه سالی بود و چرا آن به این نام مشهور شده است؟

شاید بتوان ماه رمضان سال دهم بعثت را از سخت‌ترین روزهای دوران رسالت و بلکه عمر پیامبر اکرم(ص) دانست؛ زیرا در این ماه ابتدا ابوطالب حامی خود را- که در مقابل دشمنی‌های قریش، شجاعانه از آن حضرت دفاع می‌کرد- از دست داد. سه روز بعد، همسر باوفایش خدیجه(س)- که در زندگی همیشه موجبات آرامش و آسایش آن حضرت را فراهم می‌آورد- از دنیا رفت.

به همین جهت، این سال در دوران رسالت آن حضرت، به «عام الحزن»؛ یعنی، سال غم و اندوه پیامبر(ص) معروف شده است.

 

(منبع: پرسش‌ها و پاسخ‌های برگزیده(ویژه ماه مبارک رمضان)/ تنظیم و نظارت نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها، معاونت آموزش و تبلیغ- اداره مشاوره و پاسخ-قم: دفتر نشر معارف-1385)


 
comment نظرات ()